
Yanıcı Maddeler ve Sınıflandırılması
Yanıcı maddelerin doğru şekilde sınıflandırılması,
patlayıcı ortam risklerinin belirlenmesi
ve uygun Ex-proof ekipman seçimi açısından büyük önem taşır.
Yanıcı ve Yanıcı Olmayan Maddeler
- Yanıcı maddeler:
Kömür, kağıt, benzin, doğal gaz ve hidrojen gibi tutuşabilen maddelerdir. - Yanıcı olmayan maddeler:
Beton, kum, metal, su ve azot gibi normal koşullarda yanmayan maddelerdir.
Maddelerin değerlendirilmesinde yalnızca kimyasal özellikleri değil,
bulundukları fiziksel form ve ortam koşulları
da dikkate alınmalıdır.

Ekipman ve Yanıcı Maddelerin Sınıflandırılması
Patlayıcı ortamlarda kullanılan ekipmanlar ve yanıcı maddeler,
EN IEC 60079 standard serisinde tanımlanan gruplara
göre sınıflandırılır. Bu sınıflandırma, ekipmanın kullanılacağı ortamın
doğru şekilde belirlenmesini sağlar.
- Grup I:
Maden ocakları ve madencilik uygulamalarında kullanılan ekipmanları kapsar. - Grup II:
Yanıcı gaz veya buhar bulunan madencilik dışı uygulamaları kapsar.
Grup II; IIA, IIB ve IIC alt gruplarına ayrılır. - Grup III:
Yanıcı toz bulunan madencilik dışı uygulamaları kapsar.
Grup III; IIIA, IIIB ve IIIC alt gruplarına ayrılır.
A, B ve C alt gruplarının belirlenmesinde kullanılan kriterler için
Patlayıcı Atmosferin Tutuşması
bölümündeki açıklamalar dikkate alınmalıdır.
IIIA, IIIB ve IIIC Toz Gruplarının Sınıflandırılması


Yanıcı Uçucu Maddeler Nedir?
Yanıcı uçucu maddeler, normal çalışma veya ortam koşullarında
buharlaşarak hava ile birlikte
yanıcı veya patlayıcı bir atmosfer oluşturabilen maddelerdir.

İletken Toz Nedir?
İletken tozlar, elektriksel iletkenlik özellikleri nedeniyle elektrikli
ekipmanlar üzerinde ilave risk oluşturabilen yanıcı tozlardır.
Bu nedenle tozlu patlayıcı ortamlarda ekipman seçimi yapılırken
tozun elektriksel özelliklerinin de değerlendirilmesi gerekir.

Patlama Sınırları Nedir?

Yanıcı gazların, buharların veya tozların hava içerisindeki konsantrasyonu,
bir patlamanın meydana gelip gelemeyeceğini belirleyen temel faktörlerden biridir.
- Patlamalar yalnızca ilgili yanıcı maddeye özgü
patlama sınırları içerisinde
meydana gelebilir. - Yanıcı tozlarda havadaki konsantrasyon; çökelme, birikme ve yeniden
havaya karışma nedeniyle önemli ölçüde değişebilir. - Atmosferik olmayan basınç ve sıcaklık koşullarında patlama sınırlarında
farklılıklar meydana gelebilir.
Alt Patlama Sınırı (LEL) ve Üst Patlama Sınırı (UEL)
Alt Patlama Sınırı (LEL – Lower Explosive Limit),
yanıcı bir gaz veya buharın hava içerisindeki patlayabilir en düşük
konsantrasyonunu ifade eder.
Üst Patlama Sınırı (UEL – Upper Explosive Limit)
ise patlamanın mümkün olduğu en yüksek konsantrasyonu belirtir.



Patlayıcı Atmosferde Tehlikeli Miktar

Patlayıcı atmosferin miktarı, yapılacak
patlama riski değerlendirmesinde
önemli kriterlerden biridir.
- Oda hacminden bağımsız olarak yaklaşık
10 litre patlayıcı atmosfer
tehlikeli miktar olarak değerlendirilebilir. - Küçük hacimli alanlarda oda hacminin
10.000’de biri (%0,01)
seviyesindeki patlayıcı atmosfer miktarı dahi dikkate alınmalıdır. - Patlayıcı atmosferin insanların doğrudan yakınında oluşması durumunda
daha küçük miktarlar da kritik olabilir.
Patlayıcı Atmosfer Örneği: Benzin

Benzinin Buharlaşması ve Patlama Riski
Benzin, yüksek uçuculuğu nedeniyle küçük miktarlarda dahi önemli miktarda
yanıcı buhar meydana getirebilir. Benzin buharının hava ile uygun oranlarda
karışması durumunda patlayıcı atmosfer oluşabilir.
- Patlama sınırları:
yaklaşık %0,6 – %8,0 hacimsel konsantrasyon. - 1 litre sıvı benzin,
yaklaşık 196 litre benzin buharı oluşturabilir. - LEL konsantrasyonunda yaklaşık
32.700 litre patlayıcı atmosfer
meydana gelebilir. - UEL konsantrasyonunda yaklaşık
2.450 litre patlayıcı atmosfer
meydana gelebilir. - Yaklaşık 0,3 ml sıvı benzin
dahi uygun koşullarda yaklaşık
10 litre patlayıcı atmosfer
oluşturabilir.
Bu örnek, yanıcı sıvıların çok küçük miktarlarının dahi kapalı veya
yetersiz havalandırılan alanlarda neden ciddi bir
patlama ve yangın riski
oluşturabileceğini göstermektedir.