Blog detay hero
07 Eylül 2026
Genel

Fiziksel Temeller | 1.Patlayıcı Bir Atmosferin Oluşumu

 

Yanıcı maddeler ve patlayıcı ortamların sınıflandırılması

Yanıcı Maddeler ve Sınıflandırılması

Yanıcı maddelerin doğru şekilde sınıflandırılması,
patlayıcı ortam risklerinin belirlenmesi
ve uygun Ex-proof ekipman seçimi açısından büyük önem taşır.

Yanıcı ve Yanıcı Olmayan Maddeler

  • Yanıcı maddeler:
    Kömür, kağıt, benzin, doğal gaz ve hidrojen gibi tutuşabilen maddelerdir.
  • Yanıcı olmayan maddeler:
    Beton, kum, metal, su ve azot gibi normal koşullarda yanmayan maddelerdir.

Maddelerin değerlendirilmesinde yalnızca kimyasal özellikleri değil,
bulundukları fiziksel form ve ortam koşulları
da dikkate alınmalıdır.

Yanıcı maddelerin fiziksel durumlarına göre sınıflandırılması

Ekipman ve Yanıcı Maddelerin Sınıflandırılması

Patlayıcı ortamlarda kullanılan ekipmanlar ve yanıcı maddeler,
EN IEC 60079 standard serisinde tanımlanan gruplara
göre sınıflandırılır. Bu sınıflandırma, ekipmanın kullanılacağı ortamın
doğru şekilde belirlenmesini sağlar.

  • Grup I:
    Maden ocakları ve madencilik uygulamalarında kullanılan ekipmanları kapsar.
  • Grup II:
    Yanıcı gaz veya buhar bulunan madencilik dışı uygulamaları kapsar.
    Grup II; IIA, IIB ve IIC alt gruplarına ayrılır.
  • Grup III:
    Yanıcı toz bulunan madencilik dışı uygulamaları kapsar.
    Grup III; IIIA, IIIB ve IIIC alt gruplarına ayrılır.

A, B ve C alt gruplarının belirlenmesinde kullanılan kriterler için
Patlayıcı Atmosferin Tutuşması
bölümündeki açıklamalar dikkate alınmalıdır.

IIIA, IIIB ve IIIC Toz Gruplarının Sınıflandırılması

IIIA IIIB ve IIIC yanıcı toz gruplarının sınıflandırılması
Grup III yanıcı toz sınıfları ve özellikleri tablosu

Yanıcı Uçucu Maddeler Nedir?

Yanıcı uçucu maddeler, normal çalışma veya ortam koşullarında
buharlaşarak hava ile birlikte
yanıcı veya patlayıcı bir atmosfer oluşturabilen maddelerdir.

Yanıcı uçucu maddelerin tanımı ve sınıflandırılması

İletken Toz Nedir?

İletken tozlar, elektriksel iletkenlik özellikleri nedeniyle elektrikli
ekipmanlar üzerinde ilave risk oluşturabilen yanıcı tozlardır.
Bu nedenle tozlu patlayıcı ortamlarda ekipman seçimi yapılırken
tozun elektriksel özelliklerinin de değerlendirilmesi gerekir.

İletken toz tanımı ve özellikleri

Patlama Sınırları Nedir?

Yanıcı maddelerde alt ve üst patlama sınırlarının gösterimi

Yanıcı gazların, buharların veya tozların hava içerisindeki konsantrasyonu,
bir patlamanın meydana gelip gelemeyeceğini belirleyen temel faktörlerden biridir.

  • Patlamalar yalnızca ilgili yanıcı maddeye özgü
    patlama sınırları içerisinde
    meydana gelebilir.
  • Yanıcı tozlarda havadaki konsantrasyon; çökelme, birikme ve yeniden
    havaya karışma nedeniyle önemli ölçüde değişebilir.
  • Atmosferik olmayan basınç ve sıcaklık koşullarında patlama sınırlarında
    farklılıklar meydana gelebilir.

Alt Patlama Sınırı (LEL) ve Üst Patlama Sınırı (UEL)

Alt Patlama Sınırı (LEL – Lower Explosive Limit),
yanıcı bir gaz veya buharın hava içerisindeki patlayabilir en düşük
konsantrasyonunu ifade eder.

Üst Patlama Sınırı (UEL – Upper Explosive Limit)
ise patlamanın mümkün olduğu en yüksek konsantrasyonu belirtir.

Alt patlama sınırı LEL ve üst patlama sınırı UEL açıklaması

Yanıcı gaz ve buharların patlama sınırları tablosu

Kaynak: GESTIS, Temmuz 2013

Yanıcı maddelerin LEL ve UEL patlama sınırı değerleri

Kaynak: GESTIS, Ağustos 2013

Patlayıcı Atmosferde Tehlikeli Miktar

Patlayıcı atmosferlerde tehlikeli miktarın belirlenmesi

Patlayıcı atmosferin miktarı, yapılacak
patlama riski değerlendirmesinde
önemli kriterlerden biridir.

  • Oda hacminden bağımsız olarak yaklaşık
    10 litre patlayıcı atmosfer
    tehlikeli miktar olarak değerlendirilebilir.
  • Küçük hacimli alanlarda oda hacminin
    10.000’de biri (%0,01)
    seviyesindeki patlayıcı atmosfer miktarı dahi dikkate alınmalıdır.
  • Patlayıcı atmosferin insanların doğrudan yakınında oluşması durumunda
    daha küçük miktarlar da kritik olabilir.

Patlayıcı Atmosfer Örneği: Benzin

Benzinin buharlaşması ve patlayıcı atmosfer oluşumu örneği

Benzinin Buharlaşması ve Patlama Riski

Benzin, yüksek uçuculuğu nedeniyle küçük miktarlarda dahi önemli miktarda
yanıcı buhar meydana getirebilir. Benzin buharının hava ile uygun oranlarda
karışması durumunda patlayıcı atmosfer oluşabilir.

  • Patlama sınırları:
    yaklaşık %0,6 – %8,0 hacimsel konsantrasyon.
  • 1 litre sıvı benzin,
    yaklaşık 196 litre benzin buharı oluşturabilir.
  • LEL konsantrasyonunda yaklaşık
    32.700 litre patlayıcı atmosfer
    meydana gelebilir.
  • UEL konsantrasyonunda yaklaşık
    2.450 litre patlayıcı atmosfer
    meydana gelebilir.
  • Yaklaşık 0,3 ml sıvı benzin
    dahi uygun koşullarda yaklaşık
    10 litre patlayıcı atmosfer
    oluşturabilir.

Bu örnek, yanıcı sıvıların çok küçük miktarlarının dahi kapalı veya
yetersiz havalandırılan alanlarda neden ciddi bir
patlama ve yangın riski
oluşturabileceğini göstermektedir.

 

İLETİŞİM FORMU

Deneyimli mühendis ekibimizle birlikte projelendirme, danışmanlık ve çözüm desteği almak ya da patlayıcı alanlar konusunda eğitim almak için talebinizi belirterek formu doldurabilirsiniz.

İletişime Geç

Okudum ve Kabul Ediyorum

🍪 Çerez Ayarları

Kullanıcı deneyiminizi iyileştirmek amacıyla çerezler kullanıyoruz

Sitenin işlevselliği için zorunlu çerezler kullanıyoruz; kullanıcı deneyiminizi iyileştirmek, site kullanımını analiz etmek ve pazarlama faaliyetlerimize destek olmak amacıyla ise isteğe bağlı çerezler kullanıyoruz.

Temel
Sitenin işlevselliği için gereklidir
Her Zaman Etkin
İstatistikler
Sitemizi geliştirmemize yardımcı olun
Pazarlama
Kişiselleştirilmiş reklamlar ve içerikler